24 Ιουλίου 2026
Αλλεργική Ρινίτιδα στα Παιδιά
Επιμέλεια:
Αντώνιος Γκαντάρας, Ειδικευόμενος Παιδιατρικής
Νίκος Καρανταγλής, Παιδίατρος – Ιατρός Δημόσιας Υγείας
Ορισμός
Χρόνια μη λοιμώδης φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου που οφείλεται κυρίως σε IgE-μεσολαβούμενη υπερευαισθησία τύπου I έναντι περιβαλλοντικών αλλεργιογόνων όπως ακάρεα, γύρεις, μύκητες και επιθήλια ζώων.
Στα παιδιά, συχνά συνυπάρχει με αλλεργική επιπεφυκίτιδα και άσθμα, και αντιμετωπίζεται ως μέρος της «ενιαίας νόσου των αεραγωγών» (One Airway, One Disease).
Επιδημιολογία
- Η συχνότερη χρόνια αλλεργική νόσος της παιδική ηλικίας (έως και το 40% των παιδιών σχολικής ηλικίας)
- Η επίπτωσή της αυξάνει διεθνώς.
- Παράγοντες που συμβάλλουν στην αυξανόμενη επίπτωσή της είναι η κλιματική αλλαγή, η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι μεταβολές στην επιδημιολογία των αναπνευστικών παθογόνων στην μεταπανδημική εποχή.
- Παράγοντες κινδύνου:
- Κληρονομικότητα – Οικογενειακή ατοπία
- Περιβαλλοντικοί παράγοντες
- Έκθεση σε αεροαλλεργιογόνα
- Αστικό περιβάλλον διαβίωσης
- Ατμοσφαιρική ρύπανση
Κλινική Εικόνα
Η αλλεργική ρινίτιδα συχνά παραμένει υποδιαγνωσμένη και υποθεραπευόμενη. Συνεπώς, η αυξημένη κλινική επαγρύπνηση για την έγκαιρη διάγνωσή και διαχείρισή της είναι κριτικής σημασίας για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των μικρών μας ασθενών. Στην Εικόνα 1 συνοψίζεται η διαγνωστική προσέγγιση της αλλεργικής ρινίτιδας στα παιδιά.
Κλασικά συμπτώματα:
- Ρινόρροια/Ρινική καταρροή (υδαρής διάφανη ρινική έκκριση)
- Ρινική συμφόρηση
- Κνησμός στη ρινική χώρα
- Πταρμός
- Αίσθημα ξένου σώματος («φαγούρισμα») στον οπίσθιο φάρυγγα
Όταν εμπλέκονται και οι οφθαλμοί/επιπεφυκότες (εξέρυθροι επιπεφυκότες με μη πυώδες,αμφοτερόπλευρο οφθαλμικό έκκριμα) μιλάμε για αλλεργική ρινοεπιπεφυκίτιδα.
Η νόσος σχετίζεται με διαταραχές στην ποιότητα ζωής των προσβεβλημένων παιδιών. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι σχετιζόμενες διαταραχές στον ύπνο μπορεί να συνοδεύονται από κόπωση, μειωμένη συγκέντρωση, πτώση της σχολικής επίδοσης ή/και διαταραχές συμπεριφοράς στο φάσμα της ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ).
Στα παιδιά μπορεί να συνυπάρχουν βήχας, οπισθορρινικές εκκρίσεις και είναι απαραίτητη η διαφορική διάγνωση από λοιμώξεις του ανωτέρου αναπνευστικού. Επιπλέον, σχετίζεται με αύξηση της επίπτωσης λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού (ωτίτιδα, ιγμορίτιδα, αδενοειδίτιδα) και των ρινικών πολυπόδων, ενώ συχνά συνυπάρχει με υπερτροφία αμυγδαλών, υπερτροφία αδενοειδών εκβλαστήσεων ή/και βρογχικό άσθμα.
Στην κλινική εξέταση, χρειάζεται να αναζητήσουμε τα κλασικά σημεία της αλλεργικής ρινίτιδας (Εικόνα 2):
- Μαύροι κύκλοι κάτω από τα μάτια
- Αλλεργικό χαιρετισμός και αλλεργική πτυχή ρινός
- Γραμμές Dennie-Morgan
- Αδενοειδές προσωπείο
Διάγνωση
Η διάγνωση της αλλεργικής ρινίτιδας βασίζεται στο ιστορικό και την κλινική εξέταση και τεκμηριώνεται μέσω δοκιμασιών ευαισθητοποίησης/πρόκλησης.
Η αναζήτηση ηωσινοφιλίας και αυξημένου τίτλου ολικής IgE είναι χρήσιμες για την τεκμηρίωση του ατοπικού υποβάθρου. Ειδικότερα, η μέτρηση ειδικών IgE έναντι αλλεργιογόνων (δοκιμασίες RAST) και οι δοκιμασίες πρόκλησης (νυγμού – Skin Prick Test ή ρινικής πρόκλησης – Nasal Allergen Challenge/NAC – Εικόνα 3) συμβάλλουν στον εντοπισμό του υπεύθυνου αλλεργιογόνου.
Αντιμετώπιση της Αλλεργικής Ρινίτιδας στα Παιδιά
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε αποφυγή αλλεργιογόνων, φαρμακευτική αγωγή και, σε επιλεγμένα παιδιά, ανοσοθεραπεία.
Θεραπεία
- Αποφυγή των αλλεργιογόνων και έλεγχος του περιβάλλοντος, όπου είναι εφικτό (βλέπε πλαίσιο κειμένου)
- Φαρμακευτική αγωγή, κυρίως ενδορρινικά κορτικοστεροειδή και 2ης γενιάς αντιισταμινικά.
- Τα ενδορρινικά κορτικοστεροειδή (INCS) θεωρούνται η πιο αποτελεσματική θεραπεία για επίμονα ή μέτρια-σοβαρά συμπτώματα. Σύμφωνα με τις οδηγίες ARIA 2024–2025, τα INCS παραμένουν βασική θεραπεία για την αλλεργική ρινίτιδα σε παιδιά και εφήβους, καθώς βελτιώνουν αποτελεσματικά τα ρινικά και οφθαλμικά συμπτώματα και την ποιότητα ζωής (Πίνακας 1).
- Τα ενδορρινικά αντιισταμινικά (INAH) αποτελούν επίσης αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή. Σε ασθενείς με εντονότερα ή ανεπαρκώς ελεγχόμενα συμπτώματα, ο συνδυασμός INAH + INCS μπορεί να προτιμηθεί, καθώς προσφέρει ταχύτερη έναρξη δράσης και μεγαλύτερη ικανοποίηση των ασθενών.
- Τα αντιισταμινικά 2ης γενιάς (από του στόματος) χρησιμοποιούνται κυρίως για τον έλεγχο του πταρμού, της καταρροής και του κνησμού. Η χρήση τους είναι ασφαλής και μπορούν να χορηγηθούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
- Η μακροχρόνια χρήση ενδορρινικών αποσυμφορητικών δεν συνιστάται, ιδίως πέραν των 5 ημερών, λόγω περιορισμένου οφέλους και αυξημένου κινδύνου ανεπιθύμητων ενεργειών.
- Ανοσοθεραπεία ειδική για το αλλεργιογόνο (SCIT/SLIT) όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή όταν υπάρχει σαφής IgE-μεσολαβούμενη ευαισθητοποίηση. Μπορεί να έχουν τροποποποιητική δράση στη νόσο και να συμβάλλουν και στην πρόληψη άσθματος/νέων ευαισθητοποιήσεων.
- Εκπαίδευση παιδιού/γονέων για σωστή χρήση ρινικών σπρέι, συμμόρφωση και έλεγχο περιβάλλοντος.
Έλεγχος περιβάλλοντος στην παιδική αλλεργική ρινίτιδα
- Πρακτικές συμβουλές για γονείς
- Παρακολούθηση γύρης και περιορισμός εξόδων σε ημέρες υψηλής γυρεοφορίας.
- Κλειστά παράθυρα, χρήση κλιματισμού/φίλτρων και αποφυγή στεγνώματος ρούχων έξω.
- Αλλαγή ρούχων και πλύσιμο προσώπου/χεριών μετά από εξωτερικό παιχνίδι.
- Αντιαλλεργικά καλύμματα σε στρώμα/μαξιλάρι και τακτικό πλύσιμο κλινοσκεπασμάτων.
- Μείωση χαλιών, βαριών κουρτινών και λούτρινων παιχνιδιών στο υπνοδωμάτιο.
- Έλεγχος υγρασίας και άμεση αντιμετώπιση μούχλας.
- Κατοικίδια εκτός υπνοδωματίου, εφόσον υπάρχει ευαισθητοποίηση.
- Αποφυγή καπνού, αρωμάτων, σπρέι και έντονων ερεθιστικών οσμών.
Πρόληψη
- Η πιο συνεπής πρόληψη είναι η μείωση της έκθεσης στα υπεύθυνα αλλεργιογόνα και η έγκαιρη διάγνωση, ώστε να προληφθούν επιπλοκές και υποθεραπεία.
- Σε εποχική αλλεργική ρινίτιδα, η έναρξη ενδορρινικού κορτικοστεροειδούς 1–2 εβδομάδες πριν από την αναμενόμενη περίοδο γύρης μπορεί να βελτιώσει τον έλεγχο των συμπτωμάτων.
Βιβλιογραφία
- Sousa-Pinto B, Bousquet J, Vieira RJ, et al. Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma (ARIA)-EAACI Guidelines-2024-2025 Revision: Part I-Guidelines on Intranasal Treatments. Allergy. 2026;81(4):954-976. doi:10.1111/all.70131
- Agache I, Annesi-Maesano I, Cecchi L, et al. EAACI Guidelines on Environmental Science for Allergy and Asthma-Recommendations on the Impact of Indoor Air Pollutants on the Risk of New-Onset Asthma and on Asthma-Related Outcomes. Allergy. 2025;80(3):651-676. doi:10.1111/all.16502
- Roberts G, Pfaar O, Akdis CA, et al. EAACI Guidelines on Allergen Immunotherapy: Allergic rhinoconjunctivitis. Allergy. 2018;73(4):765-798. doi:10.1111/all.13317
- Cheng M, Dai Q, Liu Z, Wang Y, Zhou C. New progress in pediatric allergic rhinitis. Front Immunol. 2024;15:1452410. Published 2024 Sep 16. doi:10.3389/fimmu.2024.1452410
- Shim JY. Update on pediatric allergic rhinitis: narrative review based on guideline updates. Clin Exp Pediatr. 2026;69(6):473-483. doi:10.3345/cep.2026.00444
- Sousa-Pinto B, Vieira RJ, Bognanni A, et al. Efficacy and safety of intranasal medications for allergic rhinitis: Network meta-analysis. Allergy. 2025;80(1):94-105. doi:10.1111/all.16384
- Licari A, Magri P, De Silvestri A, et al. Epidemiology of Allergic Rhinitis in Children: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Allergy Clin Immunol Pract. 2023;11(8):2547-2556. doi:10.1016/j.jaip.2023.05.016
- Ramchandani R, Linton S, Hossenbaccus L, Ellis AK. Comparing the nasal allergen challenge and environmental exposure unit models of allergic rhinitis. Ann Allergy Asthma Immunol. 2021;127(2):163-164. doi:10.1016/j.anai.2021.04.012
Πίνακας 1. Συστάσεις των οδηγιών ARIA 2024–2025 για τις ενδορρινικές θεραπείες στην αλλεργική ρινίτιδα
| Ερώτημα | Σύσταση | Σύντομη αιτιολόγηση | Παιδιά/Έφηβοι |
|---|---|---|---|
| Συνδυασμός INAH + INCS έναντι μη θεραπείας |
Σε ασθενείς με AR στους οποίους η μονοθεραπεία είναι απίθανο να οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση, συνιστάται η χρήση INAH + INCS έναντι μη θεραπείας. Ισχυρή σύσταση, μέτρια τεκμηρίωση για εποχική AR, πολύ χαμηλή για εμμένουσα/ετήσια AR. |
Ο συνδυασμός βελτιώνει τα ρινικά και οφθαλμικά συμπτώματα, καθώς και την ποιότητα ζωής. Είναι γενικά ασφαλής, πιθανώς οικονομικά αποδοτικός και αποδεκτός από τους ασθενείς. | Η σύσταση εφαρμόζεται σε παιδιά και εφήβους. |
| Συγκεκριμένο INCS έναντι άλλων INCS |
Προτείνεται η χρήση ορισμένων INCS, ιδίως fluticasone furoate ή fluticasone propionate, έναντι άλλων όπως beclomethasone, budesonide, ciclesonide, mometasone και triamcinolone. Υπό όρους σύσταση, χαμηλή έως πολύ χαμηλή τεκμηρίωση. |
Η fluticasone furoate και η fluticasone propionate φαίνεται να είναι τα πιο αποτελεσματικά INCS για τη βελτίωση των ρινικών συμπτωμάτων και της ποιότητας ζωής στην εποχική AR. Η ασφάλεια και η ικανοποίηση των ασθενών είναι παρόμοιες μεταξύ των διαφόρων INCS. | Στα παιδιά και στους εφήβους τα δεδομένα δεν επαρκούν για προτίμηση συγκεκριμένου INCS. |
| Συγκεκριμένος συνδυασμός INAH + INCS έναντι άλλου συνδυασμού |
Προτείνεται η χρήση azelastine–fluticasone έναντι olopatadine–mometasone. Υπό όρους σύσταση, μέτρια τεκμηρίωση. |
Ο συνδυασμός azelastine–fluticasone φαίνεται πιο αποτελεσματικός στη βελτίωση των οφθαλμικών συμπτωμάτων και της ποιότητας ζωής σε ασθενείς με εποχική AR. Και οι δύο συνδυασμοί έχουν παρόμοιο προφίλ ασφάλειας. | Σε παιδιά και εφήβους μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε azelastine–fluticasone είτε olopatadine–mometasone. |
| INCS + ενδορρινικό αποσυμφορητικό έναντι INCS μόνο |
Προτείνεται να μη χρησιμοποιείται συνδυασμός INCS με ενδορρινικό αποσυμφορητικό έναντι INCS μόνο. Υπό όρους σύσταση, πολύ χαμηλή τεκμηρίωση. |
Η προσθήκη ενδορρινικού αποσυμφορητικού δεν αυξάνει την αποτελεσματικότητα, αλλά συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών, αυξημένο κόστος και μεγαλύτερη περιβαλλοντική επιβάρυνση. | Η σύσταση εφαρμόζεται σε παιδιά και εφήβους. |
| INAH έναντι μη θεραπείας |
Σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα συνιστάται η χρήση INAH έναντι μη θεραπείας. Ισχυρή σύσταση, μέτρια τεκμηρίωση. |
Τα INAH βελτιώνουν τα ρινικά και οφθαλμικά συμπτώματα και την ποιότητα ζωής. Είναι γενικά ασφαλή, οικονομικά αποδοτικά και μέτρια αποδεκτά από τους ασθενείς. | Η σύσταση εφαρμόζεται σε παιδιά και εφήβους. |
| Ενδορρινικό αποσυμφορητικό έναντι μη θεραπείας |
Σε εφήβους και ενήλικες με AR προτείνεται να μη χρησιμοποιούνται ενδορρινικά αποσυμφορητικά μακροχρόνια, δηλαδή για περισσότερο από 5 ημέρες. Υπό όρους σύσταση, πολύ χαμηλή τεκμηρίωση. |
Τα αποσυμφορητικά έχουν πολύ μικρή επίδραση στα ρινικά και οφθαλμικά συμπτώματα και σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών. | Σε εγκύους, παιδιά και ηλικιωμένους προτείνεται να αποφεύγονται τα ενδορρινικά αποσυμφορητικά. |
| INAH + INCS έναντι INCS μόνο |
Σε ασθενείς με AR προτείνεται η χρήση συνδυασμού INAH + INCS έναντι INCS μόνο. Υπό όρους σύσταση, μέτρια τεκμηρίωση για εποχική AR και πολύ χαμηλή για ετήσια AR. |
Ο συνδυασμός INAH + INCS και τα INCS μόνα τους έχουν παρόμοια αποτελεσματικότητα και ασφάλεια. Ο συνδυασμός συχνά είναι οικονομικά αποδοτικός, έχει ταχύτερη έναρξη δράσης και σχετίζεται με μεγαλύτερη ικανοποίηση. | Η σύσταση εφαρμόζεται σε παιδιά και εφήβους. |
| INCS έναντι μη θεραπείας |
Σε ασθενείς με AR συνιστάται η χρήση INCS έναντι μη θεραπείας. Ισχυρή σύσταση, μέτρια τεκμηρίωση. |
Τα INCS βελτιώνουν τα ρινικά και οφθαλμικά συμπτώματα και την ποιότητα ζωής. Είναι γενικά ασφαλή, οικονομικά αποδοτικά και αποδεκτά από τους ασθενείς. | Η σύσταση εφαρμόζεται σε παιδιά και εφήβους. |
| INCS έναντι INAH |
Σε ασθενείς με AR προτείνεται η χρήση INCS έναντι INAH. Υπό όρους σύσταση, μέτρια τεκμηρίωση. |
Τα INCS και τα INAH έχουν παρόμοια αποτελεσματικότητα και ασφάλεια. Τα INCS είναι συνήθως φθηνότερα ή/και οικονομικά αποδοτικότερα και σχετίζονται με καλύτερη συμμόρφωση και ικανοποίηση. | Η σύσταση εφαρμόζεται σε παιδιά και εφήβους. |
| INAH + INCS έναντι INAH μόνο |
Σε ασθενείς με AR προτείνεται η χρήση συνδυασμού INAH + INCS έναντι INAH μόνο. Υπό όρους σύσταση, μέτρια τεκμηρίωση για εποχική AR και πολύ χαμηλή για περιετή AR. |
Ο συνδυασμός INAH + INCS είναι πιο αποτελεσματικός στη βελτίωση των ρινικών συμπτωμάτων και της ποιότητας ζωής. Έχει παρόμοιο προφίλ ασφάλειας, πιθανή οικονομική αποδοτικότητα και καλύτερη συμμόρφωση/ικανοποίηση. | Η σύσταση εφαρμόζεται σε παιδιά και εφήβους, αν και η τεκμηρίωση είναι πιο περιορισμένη. |
| INAH έναντι ενδορρινικών χρωμονών |
Σε ασθενείς με AR προτείνεται η χρήση INAH έναντι ενδορρινικών χρωμονών. Υπό όρους σύσταση, πολύ χαμηλή τεκμηρίωση. |
Τα INAH προτιμώνται λόγω καλύτερης κλινικής αποτελεσματικότητας και πρακτικότερης χρήσης σε σχέση με τις χρωμόνες. | Δεν αναφέρεται ειδικός παιδιατρικός περιορισμός στο απόσπασμα. |