24 Ιουλίου 2026
Σταφυλοκοκκικές Λοιμώξεις
1.Gram (+) βακτήρια της οικογένειας των Staphylococcaceae, του γένους Bacillales
2.Στο μικροσκόπιο μοιάζουν σαν σφαιρικοί κόκκοι διατεταγμένοι σαν τα σταφύλια στα τσαμπιά
3.Η οικογένεια περιλαμβάνει τουλάχιστον 40 είδη
4.Τυπικό χαρακτηριστικό: η παραγωγή κοαγκουλάσης
4.Βασικός εκπρόσωπος: S.aureus
- Υπάρχουν και οι κοαγκουλάση αρνητικοί σταφυλόκοκκοι (CNS ή CoNS) με κυριότερο εκπρόσωπο τον S.epidermidis. Κύριος άποικος της χλωρίδας του δέρματος που προκαλεί λοιμώξεις σε ανοσοκατεσταλμένους και ασθενείς με κεντρικά αγγεία
- S. saprophyticus, κύριος άποικος της χλωρίδας του κόλπου που προκαλεί λοιμώξεις του ουροποιογεννητικού συστήματος
- Έχουν αναγνωριστεί και άλλοι σταφυλόκοκκοι του είδους όπως S.lugdunensis, S.schleiferi, S.caprae.
Διακρίνουμε 2 μεγάλες κατηγορίες σταφυλόκοκκων:
- MSSA (ευαίσθητος στην κεφοξιτίνη και στα συνήθη αντιβιοτικά)
- MRSA: τα στελέχη φέρουν το γονίδιο mec. Εργαστηριακά επιβεβαιωμένη αντίσταση στην μεθικιλλίνη ή οξακιλλίνη (MIC≥4mcg/ml-CLSI) ή (MIC >2mcg/ml-EUCAST) ή κεφοξιτίνη.Yψηλότερες αντοχές, ευαισθησία σε πιο προωθημένα αντιβιοτικά
Στον πληθυσμό της Ελλάδας η ασυμπτωματική φορεία του MSSA κυμαίνεται στο 20%-30%(κυρίως μύτη και δέρμα).
Φορεία του ανθεκτικού σταφυλόκοκκου MRSA κυμαίνεται γύρω στο 1% με 2%.
Προκαλούνται από το βακτήριο του σταφυλόκοκκου. Συνήθως παραμένουν επιφανειακά στο δέρμα (θυλακίτιδα, δοθιήνας, μολυσματικό κηρίο) με συμπτώματα όπως ερυθρότητα, πύον, εφελκίδες, κρούστες. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος και να προκαλέσουν απειλητικές καταστάσεις (μικροβιαιμία, ενδοκαρδίτιδα, οστεομυελίτιδα, βακτηριακή αρθρίτιδα).
Ορισμένες συνθήκες μπορεί να διευκολύνουν την λοίμωξη από σταφυλόκοκκο, όπως:
- Η λύση της συνέχειας του δέρματος μετά από τραύμα ή τσίμπημα εντόμου
- Το έγκαυμα
- Το ζεστό και υγρό κλίμα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες
- Η παρουσία εκζέματος στο δέρμα
Θεραπεία Σταφυλόκοκου
Τοπική Θεραπεία
Πολύ μεγάλης σημασίας για την αντιμετώπιση του σταφυλόκοκκου είναι η εφαρμογή προληπτικών τοπικών μέτρων:
- Πολύ καλή υγιεινή δέρματος-συχνά μπάνια
- Τοπική χρήση κρεμών με μουπιροσίνη, φουσιδικό οξύ, ρεταπαμουλίνη
- Bleach baths (μπάνια με χλωρεξιδίνη) υπάρχουν πλέον έτοιμα διαλύματα στα φαρμακεία (Bacti Wash 4% ή Hibitane Med. L.Soap 4%)
- Μπάνια με οκτενιδίνη -υπάρχουν έτοιμα διαλύματα στα φαρμακεία (Octenisan Wash Lotion)
- Αυτά τα διαλύματα μπορεί να ξηράνουν σε έναν βαθμό το δέρμα για αυτό και χρειάζεται επιμελής ενυδάτωση με ενυδατικές κρέμες
- Αποφυγή σφουγγαριών κατά το πλύσιμο του σώματος, συχνή αλλαγή σεντονιών , ατομικές πετσέτες και όχι ανταλλαγή ειδών προσωπικής υγιεινής ενδοοικογενειακά
Είδη κρεμών με αντισταφυλοκοκκική δράση
- Μουπιροσίνη (Bactroban, mupirocin):
- Διαθέσιμη για δερματική και ενδορρινική χρήση
- 2 φορές την ημέρα για 5-7 ημέρες
- Ενδειξη για εξάλλειψη φορείας
- Φουσιδικό οξύ (Fucidin)
- Υψηλή αντοχή 70%
- Ρεταπαμουλίνη (Altargo)
- Καλή αποτελεσματικότητα
- Για δερματική χρήση μόνο
- Παιδιά και βρέφη > 9 μηνών
- 2 φορές την ημέρα για 5-7 ημέρες
Συστηματική θεραπεία για την αντιμετώπιση του σταφυλόκοκκου
MSSA
- Αντισταφυλοκοκκικές πενικιλίνες:
- Κλοξακιλίνη (Staphyclox, Orbenin)
- Κεφαλοσπορίνες α΄γενιάς (δεν διατίθενται εύκολα στην Ελλάδα-κεφαζολίνη, κεφαλεξίνη)
- Κλινδαμυκίνη
- Τριμεθοπρίμη-σουλφαμεθοξαζόλη
- Δοξυκυκλίνη-μινοκυκλίνη
MRSA
- Βανκομυκίνη
- Λινεζολίδη
- Κλινδαμυκίνη
- Δαπτομυκίνη
- Κεφταρολίνη
- Τριμεθοπρίμη-σουλφαμεθοξαζόλη
- Δοξυκυκλίνη-μινοκυκλίνη
Υποτροπές-Θεραπεία εκρίζωσης
Συχνό πρόβλημα στην αντιμετώπιση σταφυλοκοκκικών λοιμώξεων
- Ενδορινική μουπιροσίνη 2 φορές ημερησίως για 5-7 ημέρες και καθημερινά μπάνιο με διάλυμα χλωρεξιδίνης ή χλωρίνη (μισό φλυτζάνι αδιάλυτης χλωρίνης σε ¼ μπανιέρας με νερό) σε συνδυασμό με σχολαστικά μέτρα ατομικής υγιεινής
- Εφαρμογή ενδορινικά μουπιροσίνης στα μέλη της οικογένειας με θετική καλλιέργεια ρινικού
- Όχι καλλιέργεια ρινικού μετά την ολοκλήρωση της αγωγής
- Η κατάχρηση μουπιροσίνης δημιουργεί ανθεκτικά στελέχη
- Συστηματική αντισταφυλοκοκκική αγωγή po ή iv μόνο σε περίπτωση ενεργού σταφυλοκοκκικής λοίμωξης
Συμπερασματικά
Οι λοιμώξεις από σταφυλόκοκκο συνεχίζουν να αποτελούν συχνό πρόβλημα της παιδικής ηλικίας
Η επιδημιολογία των σταφυλοκοκκικών λοιμώξεων στα παιδιά μεταβάλλεται
Η επιλογή θεραπείας οφείλει να στηρίζεται στα τοπικά επιδημιολογικά δεδομένα αντοχής
Η θεραπεία των απλών λοιμώξεων δέρματος θα πρέπει να στηρίζεται πρωτίστως στην τοπική αγωγή και την εφαρμογή μέτρων υγιεινής και όχι στην συστηματική αντιβιοτική αγωγή
Βιβλιογραφία
- IDSA 2014 Guidelines for the Diagnosis and Management of Skin and Soft Tissue Infections
- American Academy of Pediatrics. Staphylococcus aureus, Red Book, 2024-2027